Historia gospodarcza

System nakładczy

W XVI-XVII w. największe zagrożenie dla tradycyjnego rzemiosła cechowego stwarzało upowszechnienie się nowych form organizacji produkcji. Rozszerzenie się rynków zbytu i rozwój handlu powodował rozkład systemu cechowego. Trudno było cechom utrzymać monopolistyczną pozycję w dziedzinie produkcji. Równocześnie rosła w miastach liczba rzemieślników nie zrzeszonych w cechach. Na wsi zwiększyła się wytwórczość chałupnicza, która była coraz częściej dodatkowym zajęciem zwłaszcza dla ubogiej ludności wiejskiej, również biedoty miejskiej. Wraz z rozwojem chałupnictwa od XVI w. w Europie zach. zaczął upowszechniać się system nakładczy. Pod względem metod wytwarzania nakład nie różnił się zasadniczo od rzemiosła cechowego. W obu posługiwano się na ogół dość prymitywnymi narzędziami pracy. Różnica polegała na stosowaniu odmiennych form organizacji produkcji. W systemie nakładczym nastąpił podział funkcji pomiędzy wytwórcę(chałupnika) oraz dostawce narzędzi i surowców, a równocześnie odbiorcę wyprodukowanych towarów i ich sprzedawcą, czyli przedsiębiorcą (nakładcę), który przyjmował na siebie ryzyko produkcji. Z reguły był nim kupiec nie należący do żadnego cechu. Nakładca stał się organizatorem procesu wytwarzania i zbytu, a uzyskiwane dochody stanowiły jedno ze źródeł pierwotnej akumulacji kapitału. Niekiedy nakładca udzielał również chałupnikowi pożyczek na zakup narzędzi lub surowców, pełnił funkcję kredytodawcy. Dla jednego nakładu pracowała często większa liczba chałupników, którym z osobna powierzał wykonanie poszczególnych elementów danego wyrobu. Techniką wytwarzania i zasady zbytu wyprodukowanych w systemie nakładczym towarów normowały regulaminy.