Historia gospodarcza

Drogi akumulacji kapitału

Według słów K. Marksa, XVI-XVIII w. stanowiły epokę „pierwotnej akumulacji kapitału” niezależnie od terminologicznego zróżnicowania cech tego okresu w rozwoju gospodarki, głównym źródłem ekonomicznych przemian był wtedy proces tworzenia się i gromadzenia kapitału. Realizacja merkantylistycznych koncepcji gospodarczych sprzyjała procesowi akumulacji kapitału handlowego i przemysłowego. Do pomnażania kapitału przyczyniał się zarówno rozwój wymiany towarowej jak i kolonizacja obszarów zamorskich. Możliwość szybkiego wzbogacenia się stwarzał również handel niewolnikami, przemyt, korsarstwo. Do źródeł akumulacji kapitału można jeszcze zaliczyć lichwiarstwo, dzierżawę podatków i ceł oraz różnego rodzaju spekulacje. Niezależnie od tego spore zyski przynosiła produkcja przemysłowa. W procesie akumulacji kapitału najważniejszą rolę odgrywało mieszczaństwo, które stanowiło społeczną bazę rodzącego się nakładu kapitalistycznego w gospodarce. Na zachodzie Europy do akumulacji kapitału przyczyniła się również gospodarcza działalność szlachty, m.in. w takich dziedzinach jak górnictwo hutnictwo. Jednym ze źródeł akumulacji kapitału w XVI-XVIII w. były również spekulacje na giełdach, stanowiące przejaw rozwoju form handlu. Oprócz giełdy wpływ na proces pierwotnej akumulacji kapitału wywarł rozwój banków. Zaciąganie przez państwo długów publicznych było również jednym ze źródeł akumulacji pierwotnej.